Kapat

Nedir bu GUI / CLI ?

Anasayfa
İŞLETİM SİSTEMLERİ Nedir bu GUI / CLI ?

Merhabalar,
Ekibe katılmış olmanın verdiği heyecan ile ben de ilk makalemi sizlerle paylaşmak istiyorum. Donanım, yazılım, bilgisayarlar, işletim sistemleri  derken teknolojinin ve mühendisliğin üst üste geldiği günümüzde, bütün kullanıcılar olarak bizler farkında olmadan bir çok terimi de yine günlük hayatımıza alıyoruz. Anlamlarının dahi öğrenil(e)meden bir yenisinin çıktığı nı düşünür isek, bu tip bilgilerin kalıcı olması gerektiği ve bir yerlerde yazılı olması gerektiği aşikar. İmdadımıza yetişen internet… Bende birçok bilgiyi bulabildiğim internet ortamında oldukça büyük çalışmaların, bedel beklemeksizin paylaşılmasına karşı kendimi borçlu hissettiğimden, tecrübelerimi paylaşmak istedim. Naçizane faydası olacağını umarak başlayalım o halde.
Bilgisayarlardaki arayüz konusundan başlayayım 🙂

 

KULLANICI ARAYÜZÜ ( User Interface | UI )

Kullanıcı ve makine arasındaki iletişim araçları, kullanıcı ara birimi olarak bilinir ve hem donanım hem de yazılımdan oluşur.

Farklı durumlarda ve farklı kullanıcı türleri için yararlı olan farklı ara yüz türleri vardır.

Form tabanlı (Form Based User Interface FBUI):

Bir sisteme girişin çoğunluğu standart bir türe sahipse, başka bir deyişle bilgisayar ne tür bir girdi beklediğini biliyorsa, tipik bir arabirim ekranda doldurulacak bir form üretecektir. Bu tür ara yüzler bir operatörün bir müşteri sorusunda, telefonda müşterinin verdiği bilgileri girdiği yerlerde kullanılır.
Arayüz;
1- Operatöre tüm soruları sormasını ister.
2- Operatör girdisini doğru sırayla yapmalıdır.
3- Verilerin girilmesi için belirli (sürekli/statik) alanlara sahip olarak, bilgilerin doğru biçimde girilmesini sağlar.
4- Bilginin kontrolünü kolaylaştırır.

Form tabanlı ara yüzün özellikleri;
1- Veri alanları belirlemiştir. Örneğin, müşterinin doğum tarihi veya cinsiyeti gibi kodlanmış, materyal girişi (öznitelikler/attribute) için kutular ve metin bilgileri ile doldurulması gereken alanları otomatik oluşturur.
2- Doldurulması gereken bir sonraki kutuya taşınan bir imleç vardır, bazen kutu verilerin yerleştirileceği yeri operatöre açıkça göstermek için vurgulanır.
3- Kutulardan bazıları diğerlerinden daha önemlidir ve imleç bazı veriler sağlanana kadar devam etmez.
4- Girilen bilginin, bir sonraki kutuya geçmeden önce o kutu için mantıklı olduğunu denetler.
(yaş bilgisinin = numerik, eposta bilgisinin doğrulanabilir olması vb.)

 

Menü tabanlı (Navigation Based User Interface NBUI):

Menü tabanlı ara yüzler, operatörün hangi seçeneklerin mevcut olduğunu bilemeyeceği hallerde kullanılır. Örneğin, turistik hizmet arayan müşterinin seçimlerinin değişken ve fazla çeşitlilik gösterdiği listesi vb, ara yüzün hazırladığı opsiyonların seçiminin ardından, ilk seçenek temelinde başka bir seçenek kümesi ve sonuç elde edilene kadar devam eder.

Popüler bir tatil yerindeki bir tren istasyonunda bir sistem düşünün. İlk ekran, konaklama seçimi yapıldıktan sonra genel ekran alanı (konaklama, gezi, alışveriş, eğlence ..) isteyebilir, bir sonraki ekran farklı standartlarda oteller sunabilir. Sonraki ekran farklı fiyat bantları sunabilir ve nihayet önceki seçeneklerle eşleşen tüm mevcut özelliklerin bir listesini sunabilir. Giriş, genellikle, bu tür sistemlerin yeri nedeniyle bir dokunmatik ekran kullanılarak yapılır ve bunları kullanan insanlar hiçbir şekilde bilgisayarda erişim haklarına (çalıştırabilir/okuyabilir/yazabilir veya değiştirme) sahip değildir, yani basit sistemlerin zorunlu olduğu anlamına gelir.

 

 

Grafiksel Arayüz ( Graphical User Interface | GUI ):

Grafik ara yüzlere GUI (Graphical User Interface) veya WIMP (pencere, simgeler, menüler, işaretçi {Windows, icons, menus, pointers} İngilizce kelimelerin baş harfleri ile adlandırılmışlardır.) denir. Terimler, kullanıcının ekranda gördüklerini açıklar. Pek çok farklı türü vardır, Kullanıcı farklı uygulamaları veya dosyaları ekranda görmek istediği durumların artması ile ortaya çıkmıştır. Her biri kendi pencere adı olan ve bilginin “wood” alanına yerleştirilmesi ile sunulur.

Kullanıcı seçenekleri menüleri kullanarak ve mevcut farklı seçenekleri temsil eden küçük resimler kullanarak seçenekleri seçebilirler. Seçimler, seçimi belirtmek için bir çeşit işaretleme aygıtı (Mouse/Touchpad/TouchScreen) kullanarak, kullanıcı tarafından seçilir, genellikle en çok bilinen ve kullanılan fare olur.

 

Doğal dil:

Konuşma ara yüzü olarak anılacak olan bilgisayar ara yüzüdür, kullanıcıya bilgisayar ile konuştuğu izlenimini veren yapıdır. Yanıt bekleyen soruları sorarak adım adım ilerlerler. Bu sistemin eksiği, sistemin kendisini yalnızca mantıklı cevapların bilindiği sorulara kısıtlamasıdır. Kullanıcıdan beklenen yanıtlardan, olumlu yada olumsuz (kayıtlı ses ile örtüşüyor ise olumlu ! ) çıkarsa bir mesaj üretilir, sonuca ilerlenir. Tahmin edebileceğiniz gibi çok fazla ses bilgisinin sisteme girilmesi gerektiğini göstermektedir. Bu da donanımsal olarak hem hızlı hem de kapasite yüksek cihazları beraberinde getirir. Örneğin meşhur Iphone’un Siri’sini verebiliriz.

Komut satırı (Command Line Interface |CLI):

Veya komut tabanlı ara yüz, kullanıcının bilgisayarına niyetlerini bildiren bir dizi komut yazmasıdır. Kullanıcı, olası komutların ne olduğunu bilmeli ve dosyaların sistemde saklanma biçimini anlamalıdır. Komut tabanlı arayüz de;

  • Kullanıcı hangi komutların mevcut olduğunu bilmelidir.
  • Kullanıcının komutları anlaması gerekir.
  • Kullanıcının, materyalin bilgisayar sisteminde saklanma biçimini anlaması gerekir.

Yukarıdaki noktalar nedeniyle, komuta dayalı arabirim hakkında iki önemli özellik vardır. Birincisi, sistem diğer ara yüz türlerinden çok daha açıktır. Diğer arabirimler, kullanıcının kullanabileceği seçenekleri kısıtlar. İkinci özellik, komuta dayalı arayüzlerin yalnızca bilgisayar operatörleri veya eğitiminin alınmış kişiler tarafından kullanılabilmesidir, çünkü komutları ve kullanımlarını anlamakla kalmaz, aynı zamanda bilgisayarın nasıl çalıştığına, özellikle de bilgilerin nasıl saklandığına dair bir çok bilgiden anlamanız gerekir. Bu zorlukta bir arayüzün oldukça fazla kullanıldığını söylemek isterim ki, en büyük tercih sebebi bilgisayarlarda ki iş yükünün minimuma indirilmesi (performansın en yükseğinin alınması yada) ve kazanılan performansın asıl işe yönlendirilmesi konusunda en iyi seçenektir.
Bu arayüz’e Windows işletim sistemlerinde, windows\cmd.exe ile bu arayüze erişim sağlayabilirsiniz. Unix tabanlı işletim sistemlerin de ise eğer ön seçimli bir gui yok ise zaten varsayılan olarak açılan ekrandır.